“
Akıl ve
hikmet ve istikrâ ve tecrübenin şehâdetleri ile sabit olan hilkat-i mevcudattaki adem-i abesiyet ve adem-i
israf,
saadet-i ebediyeye
işaret eder.
Fıtratta israf ve hilkatte abesiyet olmadığına delil, Sâni-i Zülcelâl’in, her şeyin hilkatinde en kısa yolu ve en yakın ciheti ve en hafif sureti ve en güzel keyfiyeti ihtiyar ve intihap etmesidir ve bâzan bir şeyi, yüz vazife ile tavzif etmesidir ve bir ince şeye bin meyve ve gayeleri takmasıdır. Madem
israf yok ve abesiyet olmaz, elbette
saadet-i ebediye olacaktır. Çünkü; dönmemek üzere
adem, her şeyi
abes eder, her şey
israf olur. Umum fıtratta, ezcümle
insanda, fenn-i menâfiu’l-âzâ şehâdetiyle sabit olan adem-i
israf gösteriyor ki;
insanda olan hadsiz istidadât-ı mâneviye ve nihayetsiz âmâl ve efkâr ve müyûlât dahi
israf edilmeyecektir. Öyle ise; insandaki o esaslı meyl-i tekemmül, bir kemâlin vücûdunu gösterir ve o meyl-i
saadet,
saadet-i ebediyeye namzet olduğunu kat’î olarak ilân eder. Öyle olmazsa insanın mahiyet-i hakikiyesini teşkil eden o esaslı mâneviyat, o ulvî âmâl,
hikmetli mevcudatın hilâfına olarak
israf ve
abes olur, kurur, hebâen gider.”
1)